Όταν ο Κόντογλου γράφει για την Ορθοδοξία, το Βυζάντιο, την Παράδοση, τον Ελληνισμό και την Τέχνη, δε μασάει τα λόγια του. Χωρίς φανατισμό θρησκοληψία ή προκατάληψη, αλλά με γνώσεις , συνέπεια και πάθος-πάθος βγαλμένο μέσα από την πλούσια, την μπερκετλίδικη και μερακλίδικη καρδιά του Ανατολίτη, μάχεται για να προβάλλει τον πλούτο της φυλής μας, τον πλούτο που κρύβουμε όλοι μέσα μας, τον πλούτο που κάποιο με τετράγωνες λογικές και κρυόμπλαστρα επιχειρήματα, θέλουν να μας πείσουν (ή να μας αναγκάσουν) να τον απαρνηθούμε.
Εκείνος έμεινε ακλόνητος, βράχος πραγματικός, πιστός στα λόγια των παππούδων του, πιστός στα λόγια του Χριστού, πιστός στο μεγαλείο της Ανατολής...

«Μα εγώ δεν θα σ' απαρνηθώ ποτές Γερουσαλήμ ! Να χάσω το φως μου αν σε ξεχάσω, να ψάχνω με το ραβδί και να μη βρεθεί τοίχος να μου δείξει το δρόμο κι ούτε πονετικός διαβάτης να με χειροκρατήσει. Γιατί θαν έχω αρνηστεί το Θεό τον αληθινό και θε να' μαι παραδομένος στα είδωλα της ψευτιάς κι αντις την απλή καρδιά που ρίζωσες στο κορμί μου, θε να'χω βάλει μέσα μου φίδια φαρμακερά, να δαγκάνουνε τα' αδέρφια μου τους ανθρώπους»

Από το βιβλίο του Φ.Κόντογλου «Το Αϊβαλί η Πατρίδα μου»  (Εκδόσεις Παπαδημητρίου)

Το άλλο κομμάτι του συγγραφικού έργου του Κόντογλου, από τον «Πέδρο Καζάς» ίσαμε τα αμέτρητα, αξεπέραστα θαλασσογραφήματά του, ξεχειλίζει από δροσιά, φρεσκάδα και έρωτα. Έρωτα πραγματικό και όχι νερόβραστες περικοκλάδες. Έρωτα για τη γη που το γέννησε, έρωτα για τη φύση, έρωτα για τους ανθρώπους, έρωτα για τα καΐκια, έρωτα για τη θάλασσα. Τα γραφτά του Φώτη Κόντογλου είναι γραφτά ουσίας, γραφτά «πηγή ζωής», δεν είναι...

«οι ακριβοί ρεμβασμοί κάποιου τεμπέλη, που τον τρώγει η έννοια με τι τρόπο να πει ό,τι θέλει να πει ενώ δεν έχει να πει καλά καλά τίποτα»

Από το βιβλίο του Φ.Κόντογλου «Πέδρο Καζάς».

«Την αγάπη μου για ότι αποτελεί μια καταφρόνεση της στεγνής λογικής, μια περιπέτεια τοποθετημένη πέρα από τα σύνορα του φρόνιμου και του γνώριμου, το κέντρισμα γι΄αυτό το παιχνίδι του «θαυμαστού» που λέω να μην το σταματήσω ποτέ μου, δεν μπορώ να ξεχάσω, μου το΄δωσε πρώτη φορά ο Pedro Cazas του Κόντογλου, τότε που μαθητής ακόμα βυθιζόμουνα με μία παράξενη και αλλόκοτη γοητεία στις σελίδες του . Σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια, δεν παύω να κηρύχνω τη μεγάλη σημασία που έχει ολόκληρο πια το έργο του Κόντογλου για τη γενιά μας, έργο από τα λίγα εκείνα που αφήνουν την απολησμονημένη φωνή της Ανατολής να ξανακουστεί και πάλι μ' όλα τα δικαιώματα και να μας θυμίσει ποια μπορεί νάναι η σωστή θέση ενός τόπου που είναι προορισμένος από την ίδια του την παράδοση, να στέκει κυρίαρχα ανάμεσα στα δύο μεγάλα ρεύματα που τον διαπερνάνε , να τα ζυγιάζει, να τα κρίνει, να κρατάει ό,τι καλύτερο έχουνε, να τα συγχωνεύει και τελικά να τα ξαναδίνει-προσθέτοντας το μεράκι της ψυχής του-σε μιάν αμίμητη και μοναδική σύνθεση.»

Οδυσσέας Ελύτης

Αποσπάσματα από βιβλία του Φώτη Κόντογλου

ΓΙΑΒΑΣ Ο ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ

«Ο μπαρμπα-Ηρακλής Γιαβάσογλου, ο λεγόμενος Γιαβάς ο Θαλασσινός, είναι ένας γέρος αγέραστος και πολύξερος, που γυρόφερε πολλές φορές την υδρόγειο σφαίρα. Δόξα σοι ο Θεός, ως τα σήμερα ζει και βασιλεύει, εκατό χρονών κι απάνω. Βλογημένη ήτανε η μέρα που κάναμε γνωριά μεταξύ μας και δέσαμε γκαρδιακιά φιλία, επειδή αλλέως θα χανόντανε πολλά από το πλούτος που βαστά στη θύμησή του αυτός ο αξιαγάπητος άνθρωπος και που τα ταιριάζει με τη χάρη και με τη νοστιμάδα που έχουνε τα λόγια του. Μ' όλο πού'ναι για μένα αληθινό τεφαρίκι, ωστόσο δεν φοβάμαι να τον χάσω, γιατί δεν έχει σκοπό να κάνει γλήγορα πανιά για τ'άλλο ημισφαίριο της ζωής και συχνά μου λέγει : «Ου ου ου ου ! Έχουμε ακόμα πολύν καιρό, Φωτάκη μου ως να σαλπάρουμε !»

ΠΕΔΡΟ ΚΑΖΑΣ, ΒΑΣΑΝΤΑ ΚΙ ΑΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

«Αν βγάλουμε έξω τη θερμή θέση που έχω μέσα στην καρδιά ένα-δυονώ μοναχά, για τους άλλους, όπως στάθηκα πάντα μακριά τους, πέρασα για ένα κεφάλι γεμάτο καπρίτσια. Η αλήθεια είναι πως είμαι ένας άγριος άνθρωπος, σκέτος. Ώρες-ώρες μου φαίνεται πως είμαι γεμάτο κεφάλι, πολλές φορές πάλι βλέπω καθαρά πως δεν είμαι τίποτε περισσότερο από έναν άνθρωπο με απλή γνώμη...»
«Η τέχνη είναι χάρισμα μεγάλο, είναι όμως και χρέος μεγάλο. Αγώνας μέγιστος και έσχατος ! Πρόσεχε λοιπόν να μην προδώσεις αυτό το μεγάλο αξίωμα που σου δόθηκε. Μα αν είσαι αληθινός τεχνίτης, δε θα το προδώσεις, γιατί, με το να είσαι τέτοιος, θε να'σαι τίμιος όσο κανένας άνθρωπος κι αξιοπρεπής, δίχως να'σαι ακατάδεχτος, κι απάνου σου θα τσακίζονται οι σαγίτες της κολακείας, και θα χαίρεσαι σε περιστάσεις που οι άλλοι κλαίνε κι απελπίζουνται και ζητάνε παρηγοριά στα μικρά και στα τριμμένα, μ'έναν λόγο, αν είσαι αληθινός τεχνίτης , δε φοβάσαι Θάνατο.»

ΤΟ ΑΪΒΑΛΙ Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΟΥ   (Εκδόσεις Ε.Παπαδημητρίου)

«ΘΡΗΝΗΤΙΚΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ»

Μυστήριο μεγάλο είναι το πώς έρχεται στον κόσμο ο άνθρωπος. Εμένα το γραφτό μου ήτανε να γεννηθώ στην Ανατολή, αλλά η ρόδα της Τύχης, που γυρίζει ολοένα, ξερρίζωσε από τα θεμέλια τον τόπο μου και μ'έριξε στην ξενιτειά, σ΄ανθρώπους που μιλούσανε την ίδια γλώσσα με μένα , πλην όμως που είχανε άλλα συνήθεια. Το πουλί το θαλασσοδαρμένο, πώς βρίσκει έναν βράχο μέσα στο πέλαγο και κάθεται και στεγνώνει τα φτερά του, έτσι βρίσκουμαι κι εγώ σε τούτα τα χώματα.»...

ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ  (Εκδόσεις Ακρίτας)

«ΤΟ ΤΡΕΛΛΟ ΝΕΡΟ»

Η ψευτιά και ο πνευματικός εκφυλισμός απλώνει μέρα με την ημέρα απάνω στους Ελληνές και τους παραμορφώνει. Έναν λαό που ξεχωρίζει ανάμεσα σ΄όλα τα έθνη και που είναι γεμάτος πνευματική υγεία, πάμε να τον κάνουμε εμείς, οι λογής λογής καλαμαράδες , κ'οι άλλοι γραμματιζούμενοι, σαχλόν, χωρίς χαρακτήρα, χωρίς πνευματικό νεύρο, χωρίς πνευματική ανδροπρέπεια, χωρίς χαρακτήρα. Οι διάφοροι φωστήρες βαστάνε από μια πατέντα στα χέρια και μέρα νύχτα δουλεύουνε για να «συγχρονίσουν» την Ελλάδα , ενώ στ'αληθινά σκάβουνε το λάκκο της.
Άμυαλα νευρόσπαστα ! Ποιόν θα συγχρονίσετε ; Αυτό που λέτε εσείς «συγχρονισμό» και «εξέλιξη» είναι μια άθλια παραμόρφωση, σύμφωνα μ' ένα βλακώδες μοντέλλο, οπού τους λέγει η Γραφή «χλιαρούς», δηλαδή σαχλούς, και για τους οποίους λέγει ο Θεός ότι «μέλλει εμέσαι εκ του στόματος αυτού, ει χλιαροί εισί, και ούτε ζεστοί ούτε ψυχροί» (Αποκαλ.γ'16)...

ΘΑΛΑΣΣΕΣ, ΚΑΪΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΑΒΟΚΥΡΗΔΕΣ   (Εκδόσεις Αρμός-Εικονογράφηση Γ.Κόρδης)

«ΟΙ ΦΑΡΟΙ Κ'ΟΙ ΚΑΤΑΔΙΚΟΙ ΤΟΥΣ   (Οι ερημίτες της θάλασσας)»

Το καλοκαίρι ζούνε μέσα στη θάλασσα και κάποιοι άνθρωποι που δεν τη γνωρίζουνε από γεννησιμό τους. Στην αρχή τους φαίνεται παράξενο αυτό το απέραντο νερό, που απλώνει μπροστά στα μάτια τους και τους θαμπώνει με το γαλάζιο χρώμα του. Σιγά σιγά το συνηθίζουνε και πολλοί τέτοιοι στεριανοί στο τέλος την αγαπούνε σαν νάτανε γεννημένοι κοντά της και γίνονται πιστοί φίλοι της , κολυμπητές και ψαράδες.
Ωστόσο στο βάθος δεν γνωρίζουνε τα μυστήριά της και τον πόνο της, όπως εκείνοι που την έχουνε μάνα τους από τη μέρα που γεννηθήκανε και που νανουριστήκανε με το βούισμά της, που γι΄αυτούς δεν υπάρχει πιο μεγαλόπρεπη και βαθεία μουσική απ΄αυτό...

 
# Επιστροφή στην αρχή
 
 
© Copyright Δέσπω Κόντογλου - Μαρτίνου
 
ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ
ΦΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ
e-mail: markala@otenet.gr
 
Designed and hosted by EUnet